İki yıldır Nasdaq başta olmak üzere sermaye piyasaları yapay zekânın itici gücü ile yükseldi. Şubat ayında ise yine aynı etki ile ters yönde ve farklı sektörlerin katılımıyla genişleyen bir hareket yaşanıyor. Bulut üzerinden sunulan yazılımlar ve özellikle dikey yazılım sektöründeki pek çok oyuncu için, yapay zekâ ajanlarının (I) tamamıyla yerlerini alacağı, (II) tamamen işlevsiz kılınamasalar da fiyatlama güçlerinin önemli oranda azalacağı, (III) yarattıkları ağ etkilerini ortadan kaldıracağı endişeleri bu hareketin ana itkileri.
Dikey yazılım şirketleri ile başlayan satış dalgası, benzer etkilere açık olabilecek birkaç farklı sektöre de sıçrayarak genel bir eğilim halini aldı. Ayın başında, 2025’in son çeyreğine ilişkin iş sonuçları açıklamalarının bir parçası olarak, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ altyapısı harcamalarını ikiye katlama planlarını paylaşması, karlı ve güçlü nakit akışına sahip olan bu şirketlerin gelecek dönemlerdeki serbest nakit akışlarını negatif bölgeye iterek piyasada satılmalarını tetikledi.
Yatırımcılar, sıkça endişe kaynağı olarak belirtilen yüksek “Muhteşem Yedili” değerlemelerinden ziyade, yapay zekânın belirli sektörlerin iş modellerini bozma tehdidinden giderek daha fazla tedirgin.
Dil modeli şirketi Anthropic’in yakın zamanda piyasaya sürdüğü Claude Cowork eklentisi, Salesforce, Workday, Intuit ve diğer dikey yazılım şirketlerinin piyasa değerlerinde tek günde 285 milyar dolarlık bir kayba neden oldu. Dikey yazılım şirketlerine odalı yatırım fonlarından IGV, satışın ikinci aşamada yazılım şirketlerinin geneline yayılması nedeniyle teknik olarak ayı piyasasına girerek 2026 yılında yılbaşından bu yana %23’ün üzerinde değer kaybetti. Yazılım şirketlerinin ortalama fiyat/satış oranları 9’dan 6’ya gerileyerek, 2010’ların ortalarından beri görülmemiş seviyelere indi.
Yatırımcılar ve onlara yön veren yatırım danışmanlarında son günlerde oluşan çekince açık: yapay zekâ uygulamaları (ajanları), kurumsal yazılım araçlarının süreç bazında temel işlevlerini (belge yönetimi, iş akışı otomasyonu, veri analizi) etkili bir şekilde yerine getirebilirse, kullanıcı başına fiyatlanan Hizmet Olarak Yazılım (SaaS) modeli zaman içinde çöker. Çökmediği yerlerde ise fiyatlama gücünü yitirir.
İş akışına odaklı yazılım şirketlerinin yanı sıra, Thompson Reuters, S&P ve Moody’s gibi veri sağlayıcı platform hizmeti sunan şirketler de aynı endişe ile önemli ölçüde satıldı. Aynı günlerde Madrid merkezli girişim şirketi Tuio’nun ChatGPT’ye gömülü yeni bir sigorta uygulamasını tanıttı. Tuio, doğal bir sohbet yoluyla kullanıcıların ihtiyaçlarını anlıyor ve yapay zeka arayüzünden ayrılmadan, düzenlenmiş bir sigorta şirketinden (gerçek zamanlı) kişiselleştirilmiş bir teklif sunuyor. Aslında inovasyon sayılamayacak (benzeri işlevi gören siteler yıllardır aktif) bir değer sunumunun yeni bir kanala eklemlenmesinden ibaret olan bu haber, bireysel müşterilerin sigorta hizmetlerini, dil modelleri üzerinden hızla ve doğrudan satın alabileceği, böylece sigortacılara duyulan ihtiyacın ortadan kalkabileceği endişelerini tetikleyebildi. İlk gün büyük sigorta brokerlerinin hisselerinde önemli satışlara neden oldu, ertesi gün ise satış karmasında bu kanalın ağırlıkta olduğu bazı büyük sigorta şirketlerinin tahtalarına da sirayet etti.
Aynı günlerde bir başka yeni girişim olan Altruist’in yapay zekâ destekli vergi planlama aracının piyasaya sürülmesi, vergi planlama ve yönetimi konusunda hizmet veren yazılım şirketlerinin yanı sıra varlık yönetimi sektöründe platform hizmeti veren bazı şirketleri (Raymond James, LPL Financi Holdings) olumsuz etkiledi.
Yine sektöre özel geliştirilen yapay zekâ ajanlarının geleneksel emlak komisyoncuları ve acenteleriyle rekabet edebileceği, genel yapay zeka uygulamalarının da beyaz yakalı çalışanların yerlerini alarak orta ve uzun vadede ofis alanı talebini azaltabileceğini öne süren raporları takiben, gayrimenkul sektöründe aracılık ve bazı diğer katma değerli hizmetleri sunan küresel şirketler de düşüş dalgasındaki yerlerini aldılar. CBRE ve JLL yaklaşık %12 düşerken, Cushman & Wakefield (CWK) %13,8 değer kaybetti.
Perşembe günü, lojistik sektörü hisseleri, yapay zekâ şirketi Algorhythm Holdings’in taşıma optimizasyonu yoluyla km-yük miktarlarını azaltacağı öne sürülen SemiCab adlı yeni aracının tanıtımıyla birlikte satılan sektörlere eklenmiş oldu. Lojistik devleri C.H. Robinson ve RXO, her biri %20’ye varan düşüşler yaşadı. Dow Jones Ulaşım Endeksi %4 geriledi ve Nisan ayından bu yana en kötü gününü yaşadı.
Endişelerin çoğunluğu, etkilenen şirketlerin gelir akışlarında gözle görülür temel değişikliklere dayalı olmaktan ziyade (en azından şu anki haliyle) spekülatif senaryolara dayansa da, üretken (“generative”) yapay zeka, mevcut modellere kıyasla daha geniş yeteneklere sahip olacak ve çok sayıda sektörde değer üretimini altüst etme potansiyeline sahip. Dar, göreve özgü işlevselliğe sahip ve optimizasyon odaklı yazılım sağlayıcılarının bu süreçte işi kolay olmayabilir. Etkili ve kendine has arayüzlere, kamuya açık verilere erişim ve onları işlemeye, yetenek kıtlığı ve hizmetleri paketleme (bundling) odaklı yazılım ve platformların rekabet gücünde erozyon sürpriz olmayacak.
Ancak, özel verilere, düzenleyici otoritelerce korunan alanlarda faaliyetlere (örneğin kredi derecelendirme), ağ etkilerine (örneğin işletim sistemleri, satış otomasyon sistemleri, geliştirici platformları), gömülü satın almaya (örneğin mobilite uygulamaları) ve doğrulanmış veri kayıt sistemlerine sahip olan dikey yazılımlar, üretken yapay zekâdan zarardan çok fayda sağlayabilirler. Dolayısıyla yapay zekânın yaratabileceği yıkım, yazılım pazarını (ve diğer bazı pazarları) kutuplaştırarak her bir oyuncuyu bu spektrumun bir ucuna iterek, yaratıcı yıkım teorisinin son derece yoğun ve hızlı bir örneğini oluşturabilir.
Bu süreçte sermaye piyasaları önümüzdeki birkaç yıl süresince -üretken yapay zekânın etkileri gözle görülür hale gelene dek- “önce vur, sonra sorgula” modunda kalabilir.
Cem'in Gezegeni 